đền Quan Nam Tào Bắc Đẩu – di tích Kiếp Bạc

Khu di tích Kiếp Bạc (tỉnh Hải Dương) là nơi linh thiêng tồn tại những địa danh mang nhiều giá trị văn hóa tâm linh tín ngưỡng Trần Triều. Trong đó, hai ngôi đền Quan Nam Tào Bắc Đẩu tại đây nổi tiếng là nơi thờ hai vị quan thân cận của Ngọc Hoàng Thượng Đế, có nhiệm vụ ghi chép số mệnh luân hồi của trần gian. 

NỘI DUNG [ẩn]

Lý do thờ Quan Nam Tào và Quan Bắc Đẩu tại di tích Kiếp Bạc

Theo tín ngưỡng về Đạo Giáo, Nam Tào – Bắc Đẩu là hai vị quan làm việc trên Thiên cung, giúp Ngọc Hoàng Thượng Đế trong coi sổ sách sinh tử của trần thế và luôn ở cạnh hầu cận Ngọc Hoàng. Ở các đạo quán hay nhiều ngôi chùa Việt, tượng hai vị thần này luôn được đặt bên cạnh tượng Ngọc Hoàng thượng đế, trong đó tượng thần Nam Tào đặt bên tả, tượng thần Bắc Đẩu đặt bên hữu. Lý do nhân dân thờ phụng hai vị tại di tích đền Kiếp Bạc là do quan niệm về Đức Thánh Trần Hưng Đạo Đại Vương. Ngài được tôn là vị Vua Cha của dân tộc Việt, là Ngọc Hoàng thượng đế theo ngưỡng vọng của nhân dân ta. Vì thế mà có Quan Nam Tào và Quan Bắc Đẩu hầu cận hai bên và được thờ.

Cũng có lưu truyền rằng, Quan Bắc Đẩu được đồng nhất với Dã Tượng còn Quan Nam Tào được đồng nhất với Yết Kiêu. Đây là hai vị tướng trung thành của Trần Hưng Đạo. Hiện nay, phía trước hai đền đều có xây riêng gian thờ Mẫu. Trong đó có gian thờ Ngũ vị Tôn Ông (đền Bắc Đẩu) và gian thờ thần Cao Sơn (đền Nam Tào), đã góp phần to lớn vào việc nâng cao giá trị của đền Kiếp Bạc.

Bởi vậy, khi tới di tích đền Kiếp Bạc người ta thường ghé tới đền Quan Nam Tào và Quan Bắc Đẩu để dâng lễ, bày tỏ trọn vẹn tấm lòng thành.

Xem thêm: Cách sắm lễ dâng hương và văn khấn cầu tài lộc tại đền Kiếp Bạc.

Sự tích Quan Nam Tào – Bắc Đẩu

Vậy thì cụ thể, Nam Tào Bắc Đẩu là ai? Theo thuyết luân hồi, con người được sinh ra và khi chết đi sẽ về chầu trời, được đầu thai để làm người khác hoặc vật khác. Công việc ghi chép sổ sách về việc sinh tử, đầu thai được Quan Nam Tào và Quan Bắc Đẩu – hai vị Quan thân cận của Ngọc Hoàng Thượng Đế đảm nhiểm.

Sự tích về 2 vị được lưu truyền rằng, xưa kia Nam Tào và Bắc Đẩu là 2 anh em ruột sinh đôi. Phụ mẫu của hai người đã già nua mới bắt đầu có thai. Sau 69 tháng mang thai, bà đẻ ra hai cục thịt dính máu, không có chi, liền toan vứt đi nhưng sau đó lại cất trong xó nhà. Đúng 100 ngày sau, hai cục thịt hóa thành hai chàng trai khôi ngô tuấn tú, trí nhớ siêu phàm, có khả năng ghi nhớ mọi việc dù nhỏ nhất.

Ngọc Hoàng Thượng Đế thấy vậy liền cho hai người làm Quan trên trời, nắm giữ nhiệm vụ ghi nhớ trông nom loài người từ lúc sinh ra đến khi chết đi. Nam Tào giữ sổ sinh đứng bên tả, còn Bắc Đẩu giữ số tử đứng bên hữu, 2 vị luôn luôn ở bên cạnh hầu cận Ngọc Hoàng.

Ngoài ghi chép việc sinh tử của nhân gian, 2 quan còn quy định số mệnh giàu sang, hèn mọn, lành dữ của con người và cả việc luân hồi thành kiếp gì cũng được lưu lại trong sổ Nam Tào Bắc Đẩu.

Đền Quan Nam Tào Bắc Đẩu tại quần thể di tích Kiếp Bạc

Vị trí đền 

Cả hai ngôi đền thuộc địa phận xã Hưng Đạo, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Tọa lạc trên hai ngọn núi đối xứng nhau qua đền Kiếp Bạc, đền thờ Quan Nam Tào Bắc Đẩu đều được đánh giá là đã có tuổi đời rất lâu. Đền quan Nam Tào nằm trên núi Dược Sơn và đền Quan Bắc Đẩu thuộc núi Vạn Kiếp. Đứng trên hai đỉnh núi này có thể quan sát được cả một vùng làng mạc rộng lớn và ngôi đền Kiếp Bạc linh thiêng. Nằm trên khuôn viên thuộc di tích Kiếp Bạc, đền Nam Tào và đền Bắc Đẩu nằm tại hai bên tả hữu so với đền thờ Trần Hưng Đạo Đại Vương do quan niệm rằng hai vị Quan này hầu cận Vua Cha của dân tộc Đức Thánh Trần. Đây cũng là nơi lưu giữ di tích vọng gác tiền tiêu Trạm Điền của Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông.

Theo các bô lão kể lại, xưa kia cả hai ngôi đền đều được xây dựng khang trang, bề thế nhưng đã bị tàn phá không ít khi giặc Pháp xâm lược nước ta. Sau đó khi đất nước yên ổn, cả hai được xây mới trên chính nền đất cũ vào năm 1979, kiểu cách có đôi chút thay đổi so với trước đây. 

Kiến trúc đền

Trải qua nhiều thăng trầm và chiến tranh, hai ngôi đền đã được tôn tạo không ít lần. Đặc biệt vào năm 2005, cả hai đã được tiến hành khai quật khảo cổ học. Tại đây, người ta phát hiện nhiều cổ vật có từ niên đại nhà Trần và nhà Lê. Đây là cơ sở để năm 2007, UBND tỉnh tôn tạo di tích Nam Tào – Bắc Đẩu với quy mô uy nghi như ngày nay. 

Tọa lạc tại đỉnh núi Dược Sơn, đền Nam Tào nổi bật với những công trình kiến trúc như nghi môn, gác chuông, gác trống, tả hữu hành lang, đền chính, hậu đường uy nghi, cổ kính. Đền Nam Tào được xây dựng trên nền đất có diện tích lên đến 2.000m2, đi theo kiến trúc 2 tầng 8 mái, mái được lớp ngói theo dáng mũi hài và hổ phù đội mặt trời. Đền chính kiến trúc hình chữ đinh gồm 3 gian tiền bái và hậu đường. Bên trong đền được bài trí thờ tự theo lối trước Thần sau Phật. Trước kia, đây vốn là một ngôi chùa tiền bái đặt tượng thờ quan Nam Tào, thượng điện đặt tượng thờ Phật. Khi thực dân Pháp phá chùa vào năm 1947, nhân dân phải đem tượng quan Nam Tào và đồ tế tự xuống gửi ở đền Kiếp Bạc. Năm 1989, nhân dân địa phương góp tre, gỗ xây lại chùa Nam Tào trên nền móng của gian thượng điện và rước tượng về sau đó được tôn tạo lại thành đền như ngày nay.

Với đền Bắc Đẩu, trước kia ngôi đền có kiến trúc hình chữ Đinh giống các công trình đền chùa thời xưa. Gian chính điện có tượng thờ Quan Bắc Đẩu làm bằng đồng ở tư thế ngồi, tay phải cầm chiếc bút, tay trái cầm cuốn “Sổ sinh tử”, trên ngực có hàng chữ Nho nổi “Bắc Đẩu chính thần tượng”. Đây là pho tượng duy nhất còn lại sau khi thực dân Pháp. Hệ thống tượng thờ trong đền Bắc Đẩu cũng được bài trí tiền thần hậu Phật tương tự đền Nam Tào.

Lễ hội đền Quan Nam Tào Bắc Đẩu

Hiện nay các hoạt động lễ hội của đền thờ Nam Tào Bắc Đẩu đều gắn liền với các hoạt động của lễ hội đền Kiếp Bạc. Cứ đến ngày 20 tháng 8 và 28 tháng 9 (âm lịch) hàng năm, nhân dân tổ chức lễ rước từ các Giáp ra đền Kiếp Bạc tiến hành lễ tế, sau đó rước về đền Nam Tào, Bắc Đẩu. Ngoài ra, mỗi đền lại có một số nghi lễ riêng hướng tới Quan Nam Tào và Quan Bắc Đẩu được tổ chức tại đền mỗi vị. Vào dịp lễ trên, nhân dân các làng Dược Sơn, Vạn Yên, Bắc Đẩu lại tổ chức nghi thức dâng hương 2 Quan và từ di tích Nam Tào, Bắc Đẩu có lễ rước bộ linh đình về đền Kiếp Bạc dâng lên đức thánh Trần.

Xem thêm: Hệ thống ngày tiệc Tứ Phủ 12 tháng và các lễ tiết lớn trong năm, con hương nhất tâm cần biết.

Sắm lễ dâng đền 

Vào ngày lễ, tết hay mùng 1 hàng tháng, người ta thường dâng đền hai Quan những mâm lễ vật gồm hoa tươi, quả mới, trầu cau, bánh kẹo và ít đồ ăn mặn như gà, giò,… Lễ không cần to nhưng cần thành tâm. Bởi vậy, khi dâng lễ nói chung và lễ đền Quan Nam Tào và Bắc Đẩu nói riêng, ai ai cũng nghiêm cẩn chọn lựa đồ lễ cẩn thận để thể hiện tấm lòng thành.