Chúa Thác Bờ – Bà chúa linh thiêng bậc nhất Hòa Bình | 2 nhap 1

        Chúa Thác Bờ được thờ chính tại Đền Vầy Nưa, xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc. Chúa Thác Bờ không thuộc Tứ Phủ, nhưng Chúa Thác Bờ lại được các con nhanh đệ tử coi như thánh chúa trong tứ phủ.

Đền Chúa Thác Bờ Vầy Nưa

 Thần tích về Chúa Thác Bờ

         Theo truyền thuyết, Bà chúa Thác Bờ là hiện thân của hai bà: Bà Đinh Thị Vân – người Mường và một bà người Dao ở Vầy Nưa (không rõ tên), có công giúp vua Lê Lợi về quân lương, thuyền mảng vượt thác Bờ tiến quân lên Mường Lễ, Sơn La dẹp loạn tại Đèo Cát Hãn.

        Sau khi mất, hai bà thường hiển linh giúp dân vượt thác an toàn, phù hộ cho trăm dân trong vùng mưa thuận, gió hòa. Bởi vậy, nhân dân trong vùng phong cả hai bà là Bà chúa Thác Bờ và lập đền thờ phụng. Như vậy Chúa Thác Bờ là hóa thân của 2 nữ tướng người Mường và người Dao. 

  Gốc tích về 2 ngôi đền thờ Chúa Thác Bờ

        Trước đây tại xã Hào Tráng, huyện Đà Bắc có một ngôi miếu và một ngôi đền đều cùng thờ Chúa Thác Bờ.  Ngôi miếu và ngôi đền đều có một Thủ nhang riêng. Khi nhà nước đắp đập thủy điện Hòa Bình, thủ nhanh ngôi miếu đưa miếu lên đất Thung Nai, Cao Phong và phát triển thành Đền Chúa Thác Bờ Thung Nai, còn thủ nhanh đền cổ đưa đền lên đất Vầy Nưa, Đà Bắc và trở thành Đền Chúa Thác Bờ Vầy Nưa. Hiện nay, trong hai đền mới có đền Vầy Nưa được công nhận là Di Tích Lịch Sử và đang được nhà nước đầu tư xây dựng bia Lê Lợi, nằm cách đền 500 m.
         Như vậy, cả hai ngôi đền đều thờ Chúa Thác Bờ chứ không phải Đền Thung Nai thờ Chúa Thác Bờ còn đền Vầy Nưa thờ Cô bé Thác Bờ như mọi người lầm tưởng. Ngoài ra, có người cho rằng Đền Thung Nai là thờ bà chúa người Dao, còn bên Đền Vầy Nưa thờ bà chúa người Mường. Đây là một quan niệm hết sức sai lầm, lệch lạc. Bà Chúa Thác Bờ là sự hóa thân của cả hai bà người Dao và bà người Mường chứa không tách bạch là hiện thân của riêng bà nào. Ý kiến mỗi đền thờ một bà là trái với sắc phong của vua Lê Lợi và phá hoại tình cảm bền chặt lâu đời của cộng đồng người Dao, người Mường nơi đây.

  Đâu là nơi thờ chính của Chúa Thác Bờ

          Theo nghiên cứu của Sở VHTT Hòa Bình trên cơ sở lịch sử và các di vật còn lưu (Tượng cổ của Chúa Thác Bờ và chuông cổ)  thì đã xác định Đền Vầy Nưa là xuất phát từ ngôi đền cổ. Nhờ đó đền Vầy Nưa đã được công nhận là di tích lịch sử và nhà nước đứng ra quản lý. Hiện đã có dự án trùng tư Đền Vầy Nưa. Như vậy, Đền Vầy Nưa là nơi thờ chính của Chúa Thác Bờ.

      Đền Chúa Thác Bờ Vầy Nưa bên huyện Đà Bắc

        Đền Vầy Nưa nằm trên đỉnh đồi Hang Thần ở xóm Phố Bờ, Vầy Nưa. Từ dưới bến thuyền du khách phải leo hơn 100 bậc, sau đó theo một triền dốc thoải mới mới đến nơi. Đền gồm 3 gian, mái đền bằng bê tông cốt thép, được thiết kế theo kiểu vòm cuốn và kiến trúc mặt bằng hình chữ đinh gồm: Nhà Đại Bái và nhà Hậu cung, phía trước đền gồm 5 cửa (ngũ quan). Hiện nay tại di tích này còn lưu giữ được một quả chuông đồng được đúc vào tháng 2, năm Thành Thái thứ 6.
       Đền Chúa Thác Bờ Vậy Nưa thuộc nhà nước quản lý nên việc xây dựng phải tuân thủ theo quy hoạch nên có vẻ chưa tố hảo bằng bên đền Thung Nai. Đền Thung Nai do tư nhân nên việc tu bổ cũng nhanh hơn.
        Hiện Đền Chúa Thác Bờ Vầy Nưa đang được nhà nước đầu tư hàng chục tỷ đồng để xây dựng khu tưởng niệm Bia Lê Lợi. 

Đền Chúa Thác Bờ Thung Nai  bên huyện Cao Phong

      Đền tọa lạc trên sườn đồi Sầm Lông, thuộc xóm Đền, Thung Nai, Cao Phong. Trước đây đền Thác Bờ Thung Nai chỉ là một ngôi miếu chủ yếu được dựng lên từ tranh, tre, nứa, lá ngay dưới chân Thác Bờ. Sau này, do Nhà máy thủy điện Hòa Bình trên Sông Đà khởi công xây dựng nên ngôi đền phải di rời lên sườn núi ngay cạnh bờ sông. 

        Ngoài thờ bà Chúa Thác Bờ, đền hiện nay còn thờ các vị thần, thánh trong tín ngưỡng dân gian người Việt như: Công đồng quan lớn, Ngũ vị Tôn ông; bà chúa Sơn Trang (Động Sơn Trang); Tứ phủ Thánh cô, Tứ phủ Thánh cậu; Đức Đại vương Trần Quốc Tuấn; Tứ phủ Chầu bà; Tam toà Thánh Mẫu...

Đền Chúa Thác Bờ Thung Nai khi nước đầy

Hành trình đến khu du lịch tâm linh Thác Bờ

      Đền Chúa Thung Nai, đền Chúa Vầy Nưa, hai ngôi đền tuy hai huyện khác nhau nhưng chỉ cách nhau khoảng gần 20 phút đi thuyền. Vừa đi lễ, vừa thưởng ngoạn phong cảnh hữu tình của vô vàn đảo đá nhấp nhô trên mặt nước, du khách sẽ thấy lòng mình bình yên. Hành lễ xong, khó ai có thể cưỡng lại sự hấp dẫn của những xiên cá nướng sông Đà vàng ruộm, thơm lừng bày bán phía chân đền.

       Khi đã ấm lòng và thụ hưởng lộc dâng, chuyến du xuân sẽ tiếp tục với hành trình du lịch lòng hồ sông Đà và mãn nhãn với tiên cảnh trong lòng Động Thác Bờ. Cả rừng nhũ đá trong động đua nhau mọc lên, vươn xuống, với vô vàn hình thù lạ mắt khiến du khách đến thăm không khỏi sững sờ, choáng ngợp. Trong động có đặt bàn thờ Quan thế âm Bồ tát, Phật tổ quan âm và Bác Hồ, bạn cũng có thể thành tâm lễ viếng.

      Cách Hà Nội 110 km,  khu du lịch thắng cảnh tâm linh Thác Bờ là điểm du lịch tâm linh lý tưởng và hấp dẫn với du khách trong dịp đầu năm.

=-=-====-=-

===========

Chúa Thác Bờ nổi tiếng là bà chúa linh thiêng nhất Hòa Bình. Con hương muốn cầu chữa bệnh, cúng lễ thì phải đến xin lộc bà. Đền thờ chúa được xây dựng trên địa phận 2 huyện là huyện Đà Bắc và Cao Phong, Hòa Bình. Nơi đây có địa thế hùng vĩ, cảnh đẹp thiên nhiên sông nước hài hòa, tươi mát. Hàng năm, nơi đây đón hàng trăm lượt khách đến tham quan, hành hương, du lịch tấp nập. Đây chính là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng ở Hòa Bình. 

NỘI DUNG [ẩn]

Sự tích chúa Thác Bờ Hòa Bình

Xưa kia, bà vốn là người Mường, sinh ra và lớn lên trên đất Hòa Bình dưới thời Lê. Chúa có tên thật là Đinh Thị Vân – là con gái một gia đình tộc trưởng trong làng. Tương truyền năm 1430 – 1432, vua Lê Lợi đem quân đi dẹp loạn giặc ở Đèo Cát Hãn tại Mường Lễ, Sơn La. Khi vua tiến đến Thác Bờ thì thấy địa thế nguy hiểm với thác nước xô bọt trắng trời cùng rất nhiều xoáy nước dưới dòng sông. Quân ta không thể vượt qua được. 

Lúc bấy giờ, có hai người con gái đã đứng lên vận động trai tráng trong làng lên rừng xẻ ván, làm thuyền độc mộc đưa quân qua thác. Một người chính là Đinh Thị Vân – cô gái dân tộc Mường và một người là cô gái dân tộc Dao. 

Xem thêm: Tìm hiểu về Chúa Lâm Thao? Kinh nghiệm dâng lễ đền Chúa Lâm Thao cầu tài, cầu lộc.

Sau khi chiến thắng trở về, vua Lê Lợi dừng chân nơi Thác Bờ làm lễ khao quân. Hai cô lại vận động dân bản quyên góp thịt muối, cơm lam, rượu cần để liên hoan ăn mừng chiến thắng.

Tại đây, bà còn giúp dân ổn định cuộc sống, dạy nhân dân lên rẫy làm nương, xuống sông Đà làm lưới bắt cá. Tương truyền, người còn giúp dân trị thủy, chế ngự sống Đà cuồn cuộn sóng dữ.

Về sau khi hai bà mất, nhân dân nhớ công ơn đã phong cho hai bà là bà Chúa Thác Bờ và lập đền thờ trong vùng thờ cúng muôn đời.

Dâng lễ đền bà Chúa Thác Bờ Hòa Bình

Đền bà Chúa Thác Bờ nằm trên địa phận hai xã là xã Thung Nai, huyện Cao Phong và xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Đền được xây dựng theo thế nhìn sông tựa núi với phong cảnh hữu tình, tuyệt đẹp. Du khách thập phương hàng năm thường đến chầu cửa bà nhằm cầu lộc chữa bệnh, cúng lễ, cầu bình an, may mắn trong cuộc sống. Để tỏ lòng thành tâm tôn kính của mình, du khách thường sắm lễ chầu chúa bà rất tỉ mỉ và trang trọng. Một mâm lễ thường bao gồm một đĩa hoa, một đĩa quả gồm nhiều loại quả, giấy tiền, thẻ hương, trầu cau, cút rượu, xôi thịt, cánh sớ. Riêng với Chúa Thác Bờ, các thức lễ dâng lên chúa bà phải có màu trắng. Bởi khi thỉnh Chúa Thác Bờ, chúa ngự về đồng thường mặc áo trắng.

Xem thêm: Tổng hợp ngày lễ Tứ Phủ 12 tháng và những ngày lễ tiết lớn trong năm, con hương nhất tâm cần biết.

Ngoài những lễ vật này, nhiều con hương, đệ tử thành tâm thường muốn dâng tiến một lễ vật đẹp, sang, mang ý nghĩa tốt đẹp để có thể bày trên ban thờ thánh trong thời gian dài. Đi lễ Thác Bờ Hòa Bình là để cúng lễ, cầu may mắn, an lành cho bản thân, gia đình. Oản Tài Lộc chính là thức lễ phù hợp nhất dâng lên nhà Ngài. Oản được thiết kế tỉ mỉ đẹp sang, mang ý nghĩa tài lộc tốt lành lại có thể để được tới 6 tháng không bị hỏng mốc, cực thích hợp bày trên ban thờ thánh.

Với quanh oản, muốn dâng lên chúa bà quanh oản đẹp, trang trọng thể hiện lòng thành kính thì bạn nên tìm đến Oản Cô Tâm. Bởi Oản Cô Tâm chuyên cung cấp oản tài lộc lễ tứ phủ, đặc biệt là oản lễ Chúa Thác Bờ. Các mẫu trang trí oản tại Oản Cô Tâm đều được nghiên cứu kỹ càng, chi tiết các nét tín ngưỡng văn hóa thờ Tứ Phủ của Việt Nam nên khách hàng hoàn toàn an tâm khi mua sản phẩm. Với oản lễ Chúa Thác Bờ, chúng tôi trang trí quanh oản màu trắng điểm vài bông hoa lan trắng đẹp mắt cùng lá ngọc cành vàng và quạt khai quang vô cùng trang nhã. 

Mẫu Oản Mã dâng Chúa Thác Bờ: Đây là dòng sản phẩm đặc biệt được Oản Cô Tâm đầu tư chăm chút đến từng chi tiết nhỏ dưới sự nghiên cứu kỹ lưỡng về hệ thống tâm linh Tam Tứ Phủ. Với oản đi lễ Chúa Thác Bờ, thiết kế mẫu Oản nón hài dâng Chúa chắc chắn sẽ giúp con hương đẹp bóng sang đồng khi về cửa Chúa. Phẩm lễ Oản mã là lựa chọn của nhiều con hương đệ tử khi dâng tiến, bày tỏ tấm lòng thành kính chiêm bái nhà đền. 

Mẫu tráp mã dâng Chúa Thác Bờ được Oản Cô Tâm thiết kế dành riêng để dâng Chúa Thác. Dựa trên các đặc điểm khi nhà ngài về ngự đồng, các họa tiết trang trí đều được làm thủ công từ đôi tay điêu nghệ của các nghệ nhân tại Oản Cô Tâm. Tráp mã bao gồm y phục của Chúa Thác, hài phụng, khăn phủ đầu, quạt lụa, mái chèo cùng các chi tiết hoa lụa trang trí đầy xinh đẹp và duyên dáng.

Giỏ Oản dâng Chúa Thác Bờ: Mẫu giỏ Oản là sự kết hợp của Oản Tài Lộc truyền thống với hoa lụa cao cấp và các loại bánh kẹo hảo hạng. Với mẫu Oản này, con hương đệ tử sẽ có phẩm lễ thành tâm lễ Chúa Thác Bờ mà không mất quá nhiều thời gian lựa chọn đồ lễ khác. Ngoài ra, nếu khách hàng có nhu cầu khác về các loại bánh kẹo, hoa quả cùng phụ kiện trang trí, vui lòng liên hệ Oản Cô Tâm để nhận tư vấn hỗ trợ chi tiết.

Mẫu Oản Lụa dâng Chúa Thác Bờ: Dòng Oản Lụa là mẫu sản phẩm cơ bản tại Oản cô Tâm. Oản Lụa bao gồm 3 size Tiểu, Trung, Đại đáp ứng đa dạng nhu cầu của con hương khi chọn đồ dâng lễ phù hợp. Với thiết kế độc đáo, đa dạng, nhiều mẫu mã, những mẫu Oản Lụa đi lễ Chúa Thác Bờ tại Oản Cô Tâm chắc chắn sẽ làm quý khách hài lòng.

Xem thêm: Mẫu oản dâng lễ Chúa Thác Bờ và các vị thần, thánh Tứ Phủ.

Đến với Oản Cô Tâm khách hàng hoàn toàn an tâm về mẫu mã, chất lượng và giá cả. Bởi các sản phẩm oản chúng tôi tạo ra đều đạt chuẩn chất lượng, xuất sắc về thiết kế và xuất phát từ sự thành tâm. Oản Cô Tâm luôn muốn mang tới cho khách hàng những sản phẩm đẹp nhất, tỉ mỉ nhất thể hiện lòng thành kính tận tâm nhất. 

Đền bà Chúa Thác Bờ

Vị trí đền Thác Bờ

Nơi đền được xây dựng nằm tại Thác Bờ. Thác Bờ ở Hòa Bình xưa kia còn có tên là Thác Vạn Bờ bởi nó nằm ở vị trí hiểm trở với hàng trăm mỏm đá lớn nhỏ nhấp nhô như đàn voi khổng lồ giữa lòng sông Đà gầm thét ồn ào. Khi xưa đây là khu vực gây ám ảnh nhất cho mỗi người lái đò trên sông. Trong tác phẩm Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn đã từng nhận xét rằng: “Sông Đà – thác ghềnh hiểm trở gồm 83 con thác có tiếng, mà Vạn Bờ là thác nguy hiểm thứ nhất”.

Tuy nhiên, ngày nay do sự can thiệp của máy móc và công nghệ, kết hợp với việc xây dựng các công trình kiến trúc phục vụ khai thác du lịch và phục vụ nhu cầu cúng bái của khách thập phương, khu vực Thác Bờ đã không còn nguy hiểm như xưa. Thay vào đó, Thác Bờ nổi tiếng như một thắng cảnh sử hữu cảnh quan sông nước núi đồi hùng vĩ làm ngất ngây lòng người.

Về vị trí xây dựng đền Thác Bờ. Khu di tích đền Thác Bờ được chia làm hai khu vực. Đền Thác Bờ phía tả ngạn và đền Thác Bờ phía hữu ngạn.

Đền Chúa Thác Bờ phía tả ngạn nằm trên đỉnh đồi Hang Thần, thuộc xóm Phố Bờ, xã Vầy Nưa, Đài Bắc, Hòa Bình. Phía Đông và phía Tây giáp khu dân cư xóm phố Bờ. Phía Nam giáp lòng hồ sông Đà. Phía Bắc giáp một phần lòng hồ Sông và dãy núi cả xã.

Đền Thác Bờ Hòa Bình phía hữu ngan nằm ở chân Thác Bờ ngay cạnh sông Đà. Mặt đền quay theo hướng Tây Bắc hướng ra sông Đà. Phía Đông tựa vào dãy núi. Phía Nam giáp một phần lòng hồ sông Đà và dãy núi. Vào mùa nước cạn, du khách phải đi bộ hơn 108 bậc thang đá mới đến chân đền. Tuy nhiên vào mùa nước lên, du khách gần như không phải đi bộ nhiều bởi nước dâng cao lên tận chân đền. 

Kiến trúc đền Chúa Thác Bờ Hòa Bình phía tả ngạn và hữu ngạn

Đền Chúa Thác Bờ đã trải qua một số lần trùng tu, xây dựng lại nên kiến trúc đền không còn nguyên vẹn như xưa. Tuy nhiên, những nét độc đáo đặc trưng của đền vẫn còn được lưu giữ lại. 

Đền Chúa Thác Bờ phía tả ngạn có kiến trúc mặt bằng hình chữ Đinh gồm: nhà Đại bái và nhà Hậu cung.  Phía trước đền gồm 5 cửa được lợp bằng mái ngói vảy cá. Cửa chính treo bức đại tự viết bằng chữ Hán. Trên nóc có đắp nổi mặt rồng chầu. Hai bên tả hữu ngũ ngan có đắp hình 2 ông khuyến thiện và trừng ác.

Đền Thác Bờ phía hữu ngạn có cấu trúc mặt bằng hình chữ Đinh. Gồm 3 gian thờ chính và hậu cung. Đền được xây hai tầng tựa vào núi. Tầng 1 làm nơi nghỉ trọ cho khách hành hương và tầng hai là nơi thờ tự các vị thần linh. Đền được xây dựng bằng bê tông cốt thép, trần đổ mái bằng. Giữa bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Cầu thang lên xuống được xây bên phải đền.

Trong đền không chỉ thờ bà Chúa Thác Bờ mà còn thờ các vị thần thánh khác như công đồng quan lớn, Ngũ vị tôn ông, bà chúa Sơn Trang, tứ phủ Thánh Cô, tứ phủ Thánh Cậu, Đức Đại vương Trần Quốc Tuấn, tứ phủ Chầu Bà,…

Du lịch Thác Bờ

Di tích đền Thác Bờ Hòa Bình nằm trong chuỗi du lịch lòng hồ sông Đà và di tích danh thắng động Thác Bờ. Đền thuộc top các địa điểm du lịch ở Hòa Bình nổi tiếng. Hàng năm, đền không chỉ đón khách hành hương đến xin lộc chúa bà mà còn đón cả khách du lịch tới thăm quan ngắm cảnh và hưởng thụ không khí trong lành, thanh mát. 

Xem thêm: Khám phá khu du lịch sinh thái kết hợp tâm linh Đền Suối Mỡ thờ Thánh Mẫu Thượng Ngàn linh thiêng.

Nếu là người đi lễ. Bạn sẽ dừng chân ở đền Trình trước để trình tên họ trước cửa cha, cửa mẹ. Các thứ lễ tại đây cũng gần tương tự như lễ tại đền chính. Sau đó sẽ đi thuyền khoảng 20 phút đến đền chính. Tại đây, thường diễn ra các hoạt động tế lễ và hầu đồng rất hoành tráng.

Nếu là du khách. Thường du khách sẽ đăng ký tour và đi theo tour hướng dẫn của công ty du lịch. Du khách sẽ được hướng dẫn và tham quan các địa điểm du lịch nằm trong chuỗi di tích danh thắng. Ngoài tham quan 2 ngôi đền thờ Chúa Thác Bờ, du khách cũng sẽ được tham quan động Thác Bờ rộng lớn và tuyệt đẹp. Tuyệt vời hơn nữa và sau chuyến tham quan, bạn sẽ được hưởng thụ những món đặc sản vùng sông nước sông Đà vô cùng hấp dẫn. 

Cách di chuyển tới đền Thác Bờ Hòa Bình

Di chuyển đến đền Thác Bờ sẽ chia làm 2 chặng, 1 chặng đường bộ và một chặng đường thủy. Đối với đường thủy, có 3 bến phà chở khách đến đền nhưng chúng tôi sẽ dẫn bạn đến bến phà gần đền nhất.

Di chuyển bằng đường bộ

Đối với chặng đường bộ bạn có thể đi bằng phương tiện di chuyển cá nhân hoặc đi theo xe tour du lịch. Xe khách không khả quan vì các bến xe đều cách rất xa đền.

• Nếu đi bằng xe ô tô – thời gian di chuyển là 2 tiếng rưỡi – 97km (không tính đường thủy) – không có trạm thu phí: bạn rời Hà Nội theo đường Hòa Lạc – Hòa Bình đến Thành Phố Hòa Bình – đi dọc theo Tây Tiến đến 435B Thung Nai đi phà Thung Nai tới đền. 

• Nếu đi bằng xe máy – tổng thời gian di chuyển 3 tiếng – 98,7km (không tính đường thủy): bạn rời Hà Nội theo đại lộ Thăng Long – Hòa Lạc – Hòa Bình – ĐT 446 – QL6 – ĐT 435 – bến Thung Nai – đi phà Thung Nai vào đền. 

Di chuyển bằng đường thủy 

Để đến với đền Thác Bờ bạn buộc phải đi bằng thuyền. Các tuyến đường thủy bạn có thể tham khảo:

• Từ cảng du lịch Thung Nai, xã Thung Nai, huyện Cao Phong, có thể ngồi thuyền máy khoảng 15 phút là đến chân đền. Đây là cảng gần đền nhất với thời gian đến đền nhanh nhất.
• Từ cảng xã Thái Thịnh trên đập thủy điện Hòa Bình, từ đây khoảng 1 tiếng đồng hồ trên thuyền bạn sẽ đến với đền Thác Bờ.
• Từ bến nước xã Bình Thanh, ngồi thuyền máy khoảng 45 phút là đến Đền Thác Bờ.

Động Tiên – Động Thác Bờ

Động Tiên cũng là nơi thờ phụng Chúa Thác Bờ. Nơi đây lưu giữ nhiều thánh tích của chúa bà. Để đi đến Động Tiên từ đền Chúa Thác Bờ bạn buộc phải đi bằng phà hoặc cano, vượt qua dòng Đà Giang cuộn sóng. 

Động có diện tích khá lớn, sâu đến hơn 100m với nhiều vách đá và nhũ thạch được hình thành từ trăm năm trước. Quần thể hang động được chia làm 3 khu vực:

• Khu nghỉ ngơi cho du khách, nằm ngay phía cửa động. Đây là khu vực có vòm cao, diện tích rộng.
• Khu thứ hai là một hồ nước trong nằm ngay bên trong động. Khi đi vào khu vực này, du khách sẽ có cảm giác như lạc vào chốn tiên cảnh với những khối nhũ đá lóng lánh có hình thù độc đáo.
• Khu cuối cùng là nơi thờ Phật. Nơi đây có vòm động khá rộng nên có thể để được tượng Phật rất to và cao. Bàn thờ phật được bày biện trang hoàn, vô cùng lộng lẫy. 

Động tiên và động Thác Bờ đã được Bộ Văn Hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích danh thắng cấp quốc gia vào năm 2008. Xưa kia, đây chính là nơi trú binh của nghĩa quân vua Lê Lợi. Hay sau này, đây cũng là nơi trú chân an toàn cho cánh lái buôn thuyền bè ngược xuôi trên dòng sông Đà. 

Hầu giá Chúa Thác Bờ

Chúa Thác Bờ rất hay về ngự đồng. Thông thường Chúa Thác thường hay ngự về sau Chầu Đệ Tam (vậy nên có người lại gọi là Chầu Thác Bờ nhưng đôi khi có người lại hầu Chúa Thác sau Chúa Mường Đệ Tam Lâm Thao hoặc hầu chúa sau Chầu Bé Thượng). Nhưng chúa hay ngự về hơn chúa Đệ Tam nên đôi khi người ta sẽ thỉnh luôn chúa về và chứng tòa Sơn Trang màu trắng. Chúa về ngự đồng thường mặc áo trắng, quần đen, đai xanh, bên hông có xà tích bạc. Chúa về khai cuông rồi một tay cầm chèo, một tay cầm mồi, bẻ lái dạo chơi sông Đà. 

Khi làm lễ lập đàn mở phủ, sau khi hầu giá, người ta thường làm lễ phóng sinh cá tại dòng sông Đà.

Lễ hội đền Chúa Thác Bờ được mở vào mùng 7 tháng giêng đến hết tháng 3 âm lịch. Hàng năm, cứ đến ngày này, hàng trăm lượt khách đổ về đền để tham quan và cầu khấn chúa bà.

Bản văn Chúa Thác Bờ

Văn Chúa Thác Bờ được sử dụng trong lời hát văn Chúa Thác Bờ hay chính là hát chầu văn Chúa Thác Bờ. Bản văn Chúa Thác Bờ có 3 bản:

• Bản 1:

Ai lên tới Thung Nai, Đà Bắc

Ngược sông Đà bến ngọc lung linh.

Ai lên lễ Mẫu Hòa Bình,

Chợ Bờ Hang Miếng, thác ghềnh cheo leo

Chợ Phương Lâm sớm chiều đông đúc

Đội ngư phường độc mộc bán buôn

Chuông đền văng vẳng sớm hôm

Xa nghe tiếng hú gọi hồn rừng rừng ngang

Danh Chầu thác sơn trang lừng lẫy

Đất Hòa Bình đã dậy oai linh

Nửa đêm giờ tý hiện hình,

Áo pha màu tuyết bên mình túi dao

Thường vượt suối băng đèo hái thuốc

Luyện một bầu tiên dược hồi sinh

Nức danh Chầu Thác Hòa Bình

Vì đời đem lại tuổi xuân cho đồng

Gieo lúa mạch ngô khai sắn đỗ

Cho người đời trăm hộ yên vui

Non tiên cảnh vật xa vời

Cô tiên Chầu Thác vốn người sơn trang

Đã bao lần khai hoang mở lối

Giúp dân lành sớm tối lên công

Bao năm đục núi khơi dòng

Đem nguồn nước ngọt ấm lòng dân sinh

Tuổi đôi tám xuân xanh vừa độ

Tài lược thao văn võ kiếm cung

So bề: ngôn, hạnh, công dung

Trừ gian dẹp loạn khắp vùng biên cương

Đức nhân hiếu đôi đường vẹn cả

Nguyện vì đời một dạ đinh ninh

Vì đời đem lại thanh bình

Cho cây chắc rễ cho cành nở hoa

Tay tô điểm sơn hà cẩm tú

Cứu muôn người trăm họ an vui

Gương xưa còn để cho đời

Tấm gương chầu Thác muôn đời noi theo

Đường nhân sự hiểm nghèo đã trải

Nhẹ gót hài trở lại sơn trung

Phép mầu lục trí thần thông

Lánh đường lục đạo thoát vòng tử sinh

Dẫu sự tích văn trình một bản

Thính Chầu bà chứng giáng lai lâm

chữ rằng Thần giáng lưu ân

Chầu Bà lưu phúc thiên xuân thọ trường.

• Bản 2:

Thanh nhàn dạo khắp nơi nơi

Nay đà Suối Rút, Kim Bôi, Hòa Bình

Núi ngũ nhạc rừng xanh mở lối

Qua Lương Sơn thắng tới Dốc Kun

Non cao khuất khúc dặm trường

Dân cư vắng vẻ xóm làng lơ thơ

Trâu gõ mõ tiếng gà cục tác

Vượn ru con tha thiết đêm thâu

Chim Công múa quạt bên lầu

Những chim khảm khắc về chầu ca vang

Bên sườn núi nhà sàn mấy lớp

Cầu thang mây nhẹ gót rung rinh

Tắc kè dong dả cầm canh

Đàn ong lấy mật lượn quanh bản mường

Dưới chân núi măng giang măng lứa

Cùng măng tre nấm mọc thơm bay

Khế chua sung chát gừng cay

Bí ngô mướp đắng ngô khoai lạc vừng

Tiều hớn hở băng rừng đốn củi

Dưới sông Đà vịt lội nhấp nhô

Ai lên cảnh đẹp Thác Bờ

Trước non sông núi đền thờ trang nghiêm

Vách núi nghiêng bên hồ nước chảy

Danh Chầu Bà vang dậy bốn phương

Thung Nai bản ấp họ Mường

Nhà sàn ven suối có đường lên non

Tiếng chim non véo von đầu núi

Con đường mòn thẳng lối ra sông

Say say vò rượu cay nồng

Bập bùng ánh lửa tiếng cồng tiếng chiêng

Thượng đệ tử án tiền tấu đối

Lập đàn tràng sám hối cửa thiêng

Thỉnh Chầu trắc giáng bản đền

Khuông phù đệ tử thiên niên thọ trường

• Bản 3: 

Vầng nhật nguyệt đêm ngày soi tỏ

Cảnh Thác Bờ rực rỡ càn khôn

Lô xô đá mọc đầu nguồn

Khen ai khéo tạo thác luồng chơi vơi

Cảnh Thác Bờ là nơi thánh tích

Lập đền thờ thanh lịch xiết bao

Sông Đà nước chảy rì rào

Sau đền đá mọc thấp cao mấy tầng

Cảnh thanh tiên thiều quan soi tỏ

Chầu Thác Bờ tiên nữ giáng sinh

Họ Mường áo trắng đai xanh

Lưng đeo xà tích bên mình túi dao quai

Đôi mắt phượng hoa cài trâm giắt

Vầng trán xinh vẻ mặt càng tươi

Môi son nở đóa hoa cười

Thanh tân lịch sự nét ngời thu ba

Tóc rườm rà rẽ đôi cánh phượng

Nét cong cong uốn lượn đường tơ

Xinh xinh để liễu thẫn thờ

Người xinh thời cảnh Thác Bờ thêm xinh

Thú hữu tình rong chơi các ngả

Bước ngao du khắp cả non cao

Mường Bi, Mường Nậm, phố Sào

Trồng Mâm, Yên Lịch lại vào Kim Bôi

Chiếc thuyền rồng chèo chơi bến ngọc

Dọc sông Đà dạo khắp suối khe

Hang Miếng, Suối Rút chèo về

Ngược xuôi xuôi ngược thuyền về động tiên

Khắp mọi miền kêu cầu vọng bái

Ai lỗi lầm chầu đoái lòng thương

Dù ai căn số dở dương

Lòng thành thắp một tuần hương kêu cầu

Đã nhất tâm tất cầu kêu ứng

Độ cho người phúc đẳng hằng sa

Ai mà vận hạn khó qua

Lòng thành kêu Chúa Thác Bờ cứu cho

Chầu cửu cho người qua tai nạn khỏi

Lại cứu người khỏi cõi trầm luân

Nước tiên tẩy sạch bụi trần

Thanh tao rồi lại mười phần thanh cao

Chữ cương thường treo cao trên giá ngọc

Chứ tam tòng tứ đức khuyên ghi

Đệ tử khấn vái tâu quỳ

Thác Bờ công chúa độ trì chứng minh

Đấng anh linh soi đời vời vợi

Mất chữ tâm thời tội phải mang

Lưới trời bổ khắp bốn phương

Hại nhân nhân hại khôn đường thoát thân

Đã nên đấng cầm cân nảy mực

Lấy chữ tội chữ phúc Chầu cân

Đừng khoe trọn vẹn muôn phần

Chữ đức mà kém Chầu cân sao bằng

Đừng có khinh những kẻ bần hàn

Cây đức tưới tốt vẻ vang sau này

Cung đàn tiếng hát hôm nay

Độ cho đệ tử lộc đầu phúc dư.