Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Tóm tắt
Quan Lớn Đệ Nhất là quan đứng đầu trong Ngũ Vị Tôn Ông – những vị Quan thay mặt Mẫu cai quản bốn cõi Thiên – Địa – Thủy – Nhạc, nên còn được gọi là Đệ Nhất Tôn Quan hay Đệ Nhất Tôn Ông. Có quan điểm về tâm linh Tứ Phủ cho rằng, Quan Lớn Đệ Nhất vốn là con trai cả của Ngọc Hoàng Thượng Đế (cũng có quan điểm cho rằng Quan lớn là con trai cả của Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình).
Quan Lớn Đệ Nhất được coi là Ông Lớn cai quản Thượng Thiên nên còn được nhân dân ta gọi là Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên.
Ông được coi là Tôn Quan Đại Thần trên Đế Đình Thiên Cung, được sắc phong ngôi vị Thượng Thiên Nhất Phẩm Công Hầu, có nhiệm vụ cai quản tam giới đình thần văn võ. Dân gian phong danh hiệu cho Ông là Đức Thánh Cả, là Tôn Quan Đệ Nhất Danh, hiệu vua phong là Tham nghi triều chính Vương Quan.
Truyền thuyết về Quan Lớn Đệ Nhất
Quan Lớn Đệ Nhất là vị Quan Ông trực tiếp hầu cận bên Vua Cha Bát Hải Động Đình, Ngài thay quyền và đại diện cõi nhân gian, thừa hành Tam giới, tâu đối tội phúc nhân danh cõi Thượng Thiên (trên trời).
Sự tích về Quan Ông được lưu truyền rằng, Ngài là con trời và được Thái Hậu Bà sinh vào ngày mùng mười tháng một năm Bính Dần. Khi hóa xuống trần, Ngài luôn phù dân vệ quốc với điển tích hạ phàm làm Đức Thánh Cả – phó tướng góp công giúp Thánh Gióng đánh đuổi giặc Ân vào thời Hùng Vương thứ 6. Hay Ngài hiện thân về làm tướng hầu cận bên Vua Cha Bát Hải – Phạm Vĩnh giúp vua Hùng thứ 18 trong thần tích đền Đồng Bằng được lưu truyền lại muôn đời.
Theo như thần tích Đền Đồng Bằng: Khi có giặc ngoại xâm, Hùng Duệ Vương đã sai sứ giả về Hoa Đào Trang để truyền chỉ dụ triệu kỳ nhân dẹp giặc. Lúc đó có một Hoàng Xà hiện ra rồi bỗng hoá thành 1 chàng trai lực lưỡng, tuấn tú hơn người chính là Phạm Vĩnh, hay còn gọi là Vĩnh Công, tức Vua Cha Bát Hải Động Đình. Ngài nhận chỉ dụ, nhờ sứ giả báo với Vua Hùng là sẽ tuyển 10 tướng, chiêu mộ binh sĩ trong 10 ngày, rồi xuất quân đánh giặc trên cả 8 cửa biển nước Nam, hứa sau 3 ngày là giặc tan. Tương truyền ngay ngày tuyển mộ đầu tiên, Vĩnh Công đã chọn được 3 tướng là Quan Lớn Đệ Nhất, Quan Đệ Tam và Quan đệ Tứ, và sau 10 ngày thì chon đủ được 10 tướng. Trên 2 mũi tấn công chủ yếu bằng đường thuỷ của giặc phương Bắc là cửa sông Cái và cửa sông Bạch Đằng. Vĩnh Công đã cùng Quan Lớn Đệ Nhất chặn giặc ở cửa sông Cái, Quan lớn đệ Tam cùng Quân sư Nuồi và quan đệ Ngũ chặn giặc tại cửa sông Bạch Đằng, Quan Điều Thất phụ trách ứng chiến và phối hợp tác chiến cùng các cánh quân chặn giặc đường bộ của Sơn Thánh, các vị Quan lớn khác đều được phân công đánh giặc trên 6 cửa biển khác của Nước Nam. Đúng hẹn 3 ngày, Vĩnh Công cùng tướng sĩ đánh tan giặc dữ trên cả 8 cửa biển, đất nước trở lại thanh bình.
Theo một số tài liệu ghi chép lại thì tên húy của Ngài là Nguyễn Hồng Liệt, đời trước Ngài ở Vân Đình và thác hóa tại dòng sông Đáy. Đời sau Ngài hạ phàm tại vùng đất Nam Ninh, nhưng sống và thác hóa tại Thái Bình. Sau cùng Ngài lại giáng hạ ở Nam Ninh, sống và thác hóa tại nơi đây.
Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên
Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên được thờ tại Đền Quan Lớn Đệ Nhất, thuộc quần thể di tích lịch sử văn hóa Đền Vua Cha Bát Hải Đồng Bằng, ở xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình. Đền Quan Lớn Đệ Nhất nằm ở ngay sát Đền Đồng Bằng thờ Vua Cha Bát Hải và còn gọi là Đền Quan Đệ Nhất Linh Từ.
Quan Lớn Đệ Nhất không giáng trần sau khi làm nhiệm vụ đánh đuổi giặc ngoại xâm nên ông hầu như không có đền thờ vọng khác. Vì vậy, Đền Quan Đệ Nhất nơi đây được coi là nơi đền thờ chính. Tuy vậy, trong cung thờ Ngũ Vị Tôn Ông, bất cứ đền nào cũng có tượng ông ngồi giữa trong Ngũ Vị Tôn Quan. Ông thường mặc áo bào đỏ, đội mũ cánh chuồn và ngồi giữa trong cung Ngũ Vị Tôn Ông.
Theo thần tích của ngôi đền, thì ngôi đền này đã có từ thời Vua Hùng, nhưng trải qua các thời kỳ thì ngôi đền chỉ còn dấu tích. Thời gian gần đây, ngôi đền mới được xây dựng lại khang trang, to đẹp hơn rất nhiều. Tương truyền Đền Quan Lớn Đệ Nhất ngày nay là nơi Quan Lớn Đệ Nhất thường xuyên lui về nghỉ ngơi sau những ngày lo toan công việc trong triều đình thời bấy giờ.
Mới đây đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên đã được xây dựng và hoàn thành, thuộc quần thể di tích đền Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Bằng, cách đền Đồng Bằng khoảng 500m, thuộc xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình.
Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất nằm ở ngay sát Đền Đồng Bằng thờ Vua Cha Bát Hải.
Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất tại Thái Bình
Cung thờ Quan Lớn Đệ Nhất
Ngày khánh tiệc Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên
Khánh tiệc đản nhật giáng sinh của Ngài vào ngày 10-1 âm lịch, còn khánh tiệc đản nhật của Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên vào ngày 24-8 âm lịch.
Hầu giá Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên
Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên thường ít khi về ngự đồng. Quan chỉ ngự đồng trong những dịp có đại sự như khai đàn mở phủ, tạ phủ, hầu xông đền xông điện. Khi ngự đồng, ông mặc áo đỏ thêu rồng, hổ phù; làm lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ điệp trạng mã.
Thông thường khi khai đàn mở phủ, người ta phải thỉnh Quan Đệ Nhất về để pháp sư tuyên sớ điệp sau đó quan phê sớ, phú huý, công cứ rồi tuyên bố khai đàn mở phủ, hoặc quan lớn ngài còn “điểm dấu thánh” (lấy nén hương đã đốt, chấm một dấu nhỏ vào áo công đồng và khăn phủ diện của đồng tân, coi như khăn áo đã được quan lớn đánh dấu là khăn áo của con cái Tứ Phủ, khăn áo đã được “điểm dấu thánh” là của riêng thanh đồng đó, không ai được dùng chung cũng như hạn chế việc thay đổi), cũng có khi Quan Đệ Nhất chỉ về biên sớ sau đó truyền cho các quan sau mở phủ nhưng cũng có khi chính quan lớn về khai giếng mở hồ Thiên Phủ (tức mở phủ Thượng Thiên) gồm: bóc trứng, đập chĩnh, kéo cầu,…và khai quang mã đàn, hình nhân bản mệnh (hồng) và Thiên Phủ (đỏ).
Bản văn Quan Lớn Đệ Nhất thứ nhất
Hương một triện chín lần soi thấu
Giãi lòng trần khải tấu linh thông
Thỉnh mời Đệ Nhất tôn ông
Lai lâm chứng giám điện trung uy hùng
Anh linh lục trí thần thông
Quyền cai tam giới uy phong phép màu
Thượng thiên xe giá lên chầu
Khâm thừa sắc chỉ công hầu ra uy
Nổi cơn mưa gió tức thì
Sấm vang tám cõi mây che ngất trời
Đượm nhuần thiên hạ đôi nơi
Thừa nhàn ông mới dạo chơi các toà
Ba mươi sáu động tiên nga
Bồng lai tiên cảnh chẳng xa chút nào
Bạn tiên dâng quả bàn đào
Rượu tiên thơ thánh thấp cao đôi tuần
Cung thương làu bậc ngũ âm
Cờ tiên đua nước bách thần nhởn nhơ
Ngọc Hoàng ngự chỉ phán ra
Bước vào bái tạ xuống qua cõi trần
Kíp đòi thổ địa long thần
Hỏi xem thiên hạ vạn dân thế nào
Sớ lên tâu nộp thiên tào
Ngọc Hoàng giá ngự ngôi cao đế đình
Dưới toà thuỷ tế long cung
Vua cha thấy mặt trong lòng yêu tin
Triều thần văn võ đôi bên
Ông tâu các việc thượng thiên lệnh hành
Xuống chầu thuỷ điện long tinh
Mười hai cửa bể cảnh thanh tú màu
Long xà ngư biếc về chầu
Sóng xô mấy lớp nước triều mấy phen
Uy thanh trấn động kinh thiên
Phút thôi ông đã ngự lên lâm tùng
Có phen giá ngự sơn trung
Thạch bàn xe giá mây rồng tàn che
Dư muôn thú vật cầm thi
Dâng hoa tiến quả bốn bề xôn xao
Bạn tiên mừng rỡ đón chào
Cảnh nào là chẳng mĩ miều thanh tân
Xuống trần vui thú cõi trần
Thiên Đình có khách hồng trần dâng hoa
Dưới thuỷ tề long xà phục củng
Sơn lâm đều mến đức tôn vương
Trải qua thiên hạ bốn phương
Lòng trần khải tấu thắp hương khấn cầu
Tự nhiên ứng biến nhiệm mầu
Hoặc ai số hệ về đâu những là
Đệ tử hiến cúng hương hoa
Khấu đấu vọng bái ông đà độ cho
Sắm sanh gà lợn trâu bò
Đèn hương trầu quả thấu cho cõi lòng
Chí thành hữu cảm tất thông
Sở cầu tất ứng giáng lâm độ trì
Chữ rằng thánh giáng lưu ân
Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường!
Bản văn Quan Lớn Đệ Nhất thứ hai
Bóng kim ô ánh vàng choi chói
Cõi trăng già vời vợi ngôi cao
Trời xanh vằng vặc ngôi sao
Mây tuôn năm sắc đỏ đào bốn phương
Phóng hào quang khắp hòa thiên hạ
Vầng nguyệt soi chiếu cả hư không
Bốn mùa xuân hạ thu đông
Muôn dân mới biết âm dương phép màu
Trên thượng lầu Ngọc Hoàng thái cực
Dưới bách thần chầu chực hôm mai
Ngọc Hoàng ngự cảnh thiên thai
Đền rồng cao ngất cửa đài trang nghiêm
Mới ứng điềm rồng bay phượng múa
Tứ lân vờn thất bộ sao sa
Tám nghìn tiên nữ bách hoa
Sớm khuya chầu chực vua cha Ngọc Hoàng
Trong đền vàng hương bay trầm xạ
Ngoài thành mây khói tỏa nguy nga
Mây rồng năm thức phủ che
Thánh hoàng thái hậu tức thì thụ thai
Năm Bính Dần mồng mười tháng tám
Thái hậu bà sinh giáng tôn ông
Bách quan vọng bái cửu trùng
Châu phê long bút sắc phong thái hoàng
Trên thượng giới tôn quan giáng thế
Vâng sắc trời cứu thế độ dân
Sắc vua phong Thượng đẳng linh thần
Khắp thiên hạ muôn dân đảo cầu.
Trong tám cõi cửu châu vọng bái
Quan độ cho quốc thái dân an
Khâm thừa sắc lệnh vua ban
Sổ sinh, sổ tử liệt hàng châu phê
Đủ mọi bề tài kiêm văn võ
Trong bách thần nào có nhường ai
Lược thao văn võ toàn tài
Đình thần tứ phủ nào ai dám bì
Đức dung nghi bẩm sinh tài thánh
Biến lạ thường đức tính tinh anh
Uy gia khắp hết thiên đình
Làm mưa làm gió mở thành, khai sông
Chuyển trời đất mưa tuôn chớp lói
Nổi cơn giông cây cối đổ xô
Mây tuôn gió thổi mịt mù
Muôn loài quỷ mị làm cho rụng rời
Vang tiếng sét Ông sai lôi giáng
Qúy cùng tà phách tán hồn bay
Tôn quan vạn phép ai tày
Sông Ngân cũng vượt bề dày cũng qua
Gỗ chò hoa sai quân lên lấy
Các cửa ngàn đâu đấy đều kinh
Chúa mường chúa mán thần linh
Thượng ngàn các cửa phục tình làm tôi
Mới thử chơi mưa sa bão giật
Qúy cùng tà xiêu bạt tán đi
Có phen ngự xuống đan trì
Voi vàng ngựa bạc tức thì thưởng quân
Có phen dạo non nhân nước trí
Cảnh bầu trời sơn thủy long lâu
Tôn quan giá ngự thượng chầu
Khuông phù đệ tử sở cầu tòng tâm!
Tham khảo
Wikipedia, Tứ Phủ: https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_ph%E1%BB%A7
Oản cô Tâm: https://oancotam.com/quan-de-nhat/
Đạo Mẫu dân tộc: https://daomaudantoc.blogspot.com/2019/09/quan-e-nhat-thuong-thien.html
